Çocuk Psikolojisinde Freud'a Göre Çocuklarda Gelişim Dönemleri

Freud'a göre; kişilik ilk 5 yılda oluşur ve daha sonraki yıllarda işlenir 6 yaşta bir durgunluk başlar, kişilik dinamikleri daha dingin hale gelir Ergenlikle kişilik dinamikleri yeniden canlanır ve yetişkinliğe doğru tekrar durulur

1 Oral Dönem: ( 0-2 ) yaş


Haz kaynağı ağızdır ( Besin almak ) Dudaklar, ağız boşluğu, yutma şeklinde işler Eğer besin maddesinden hoşlanılmazsa tükürülür Diş çıkarmaya başlayınca ısırma ve tükürme işin içine girer Bu yapılar daha sonra kişiliğin karakterini belirler Ağzın dolmasından hoşlanım bilgi edinme, eşya depolama ve bunlardan haz almaya dönüşebilir ya da kolayca aldatılabilir, her şakaya kanabilir Yani, " oral saplanım " görülebilir


Bu dönemde anneye bağlılık çok ön plandadır Bağımlılık duyguları bu dönemde oluşur ve yaşam boyu da sürer En zor giderilen duygudur Egonun gelişmesinden sonra bile bireyin kaygılı, korkulu, güvenini yitirdiği dönemlerde bu bağımlılık duyguları tekrar görülür En aşırısı ana rahmine dönme isteğidir

2 Anal Dönem: ( 2-3 ) yaş


Besin maddeleri sindirildikten sonra kalan artıklar bağırsağın son bölgesinde birikir ve anüs bölgesindeki kaslar üzerine basınç yapar Bunun sonucunda dışkılama yapılır ve rahatlama sağlanır


İki yaş civarında başlayan tuvalet eğitimi bu dönemde büyük önem kazanır, çocuğun kişiliği üzerinde kalıcı izler bırakır Çocuğun içgüdüsel olan bu dürtüsünün bazı kurallarla kontrol edilmesi istenir Böylece çocuk boşaltımdan duyacağı hazzı ertelemeyi öğrenir Annenin tutumları tuvalet eğitiminde ve çocuğun kişiliğinde bırakacağı etkilerde önemlidir


Anne Tutumları:

• Anne kuralcı, titiz, katı ise çocuk dışkısını tutmaktan kabız olabilir Tüm davranışlarını etkilerse çocuk tutucu bir kişilik geliştirir İnatçı, cimri, sinirli olur
• Anne baskıcı ise çocuk olur olmaz yerlerde anneyi cezalandırmak için dışkısını boşaltır İlerde ise eziyet etmeyi seven, dağınık kimlik özelliği geliştirir
• Anne teşvik edici ise çocuk dışkılama olayının önemli olduğunu anlar İleride üretken ve yaratıcı olur

3 Fallik Dönem: ( 3-6 ) yaş


Bu dönemde cinsel organların işlevleriyle ilgili, cinsel ve saldırgan duygular önem kazanır Mastürbasyon dönemin en egemen işlevidir


Oedipus Karmaşası: Farklı cinsten ebeveyne karşı cinsel içerikli duyguların olmasıdır Bu duygular mastürbasyon yaparken çocuğun fantezileriyle ve ana-babaya karşı birbirini izleyen sevgi, başkaldırıcı hareketlerle anlatım bulur
3-5 yaşındaki çocuklar bu karmaşanın etkisi altındadır 5 Yaştan sonra ya ortadan kalkar ya da bastırılır Ama yaşam boyu kişiliği etkilemeye devam eder Karşı cinsle ve otorite figürleriyle olan ilişkiler Oedipus karmaşasının yaşanış biçiminden etkilenir Oedipus karmaşası kız ve erkek çocuklar tarafından farklı yaşanır:
• Önceleri her iki çocuk için de anne önemlidir Çünkü anne, besleyen,
büyütendir Erkek çocuğun bu duygusu daha sonra da sürerken kız çocuğun duyguları değişir
• Erkek ( Oedipus ) : Erkek çocuğun annesine beslediği cinsel
içerikliduyguları ve babasına karşı duyduğu öfke çocuğun ana-babasıyla çatışmasına neden olur Başat düşmanın ( babanın ) kendisine zarar vereceğini düşünür Bu bir bakıma doğrudur çünkü baba cezalandırıcıdır Babanın kendisini cinsel organından yoksun bırakacağından korkar Freud bu korkuya " kastrasyon anksiyetesi " demiştir Bu korkku, anneye duyulan cinsel içerikli isteğin, babaya duyulan öfkenin bastırılmasına ve baba ile özdeşleşmeye yardımcı olur Babayla özdeşleştiği an aynı zamanda annasinme karşı olan duygularına da doyum sağlayacaktır Bu bastırma süperegodaki en son gelişimdir Freud'a göre süperego erkek Oedipus karmaşasının mirasçısıdır Çünkü süperego ensest ilişkilere ve saldırganlığa karşı koyan bir siperdir
Kızlar ( Electra ) : Kızlar, erkeklerden farklı bir cinsel organa sahip
olduklarını görünce, anlayınca düş kırıklığına uğrarlar Bu durumdan annesini sorumlu tutar Bu nedenle de annesi bir sevgi nesnesi olmaktan çıkar, tüm sevgisini babaya yöneltir Çünkü baba değerli bir organa sahiptir Babasına ve diğer erkeklere bir kıskançlık duyar Freud buna " penise imrenme " diyor Kız çocuk erkek doğurursa bu korku büyük ölçüde giderilir

Kadın-erkek psikolojisi ararsındaki en önemli fark budur

4 Latent Dönem: ( 6-12 ) yaş


Bu dönemde cinsel içgüdüler uykudadır 5 yaştan sonra çocuk yoğun bir dinginlik içine girer Bu da erinlik dönemine kadar sürer



5 Genital Dönem: ( 12-+) yaş


Bu dönem öncesinin nesne seçimleri doğaları itibariyle narsistiktir Birey kendi bedenini uyararak doyum sağlar Bireyeler sadece kendi bedeninden aldığı doyuma bazı hoşlanımlar katabilirler Ergenlik döneminde özseverci duyguların bir kısmı gerçek nesne seçimlerine yönelir Ergen diğer insanları yalnızca özseverci araçlar diye değil, onları düşünerek sevmeye başlar


Cinsel çekicilik, toplumsallaşma, grup etkinlikleri, meslek planlaması ve yuva kurma isteği belirir


Ergenliğin sonuna doğru toplumsallaşmış ve diğer insanları düşünerek yapılan nesne seçimleri oldukça tutarlılık göstermeye başlar Artık birey hoşlanım arayan özseverci çocuktan, gerçeklere yönelik toplumsallaşmış yetişkine dönüşür


Genital öncesi tepiler, genital dönem tepileriyle yer değiştirmemiştir Oral, anal, fallik dönem tepileri genital dönem tepileriyle birleşmiş, kaynaşmıştır


Genital dönemin en önemli ve belirgin işlevi üremeye yöneliktir Psikolojik süreçler ise bu işlevin başarılmasına yardım eder

Çocuk Psikolojisinde Erikson'a Göre Çocukların Gelişim Dönemleri

Erik Erikson, Freud’un kuramını ergenlikten sonra yaşlılığa kadar genişleterek sekiz psikososyal gelişim dönemini tanımlamıştır Gelişimde kritik dönemler olduğuna inanmaktadır Erikson’a göre, insanın yaşamında belli başlı sekiz kritik dönem vardırHer dönemde de atlanması gereken bir kriz,bir çatışma bulunmaktadırİnsanların sağlıklı bir kişilik kazanmalarında bu dönemlerin başarılı olarak atlanması gerekmektedir Eğer bir dönemdeki kriz tam olarak çözümlenemezse bireyin yaşamının daha sonraki dönemlerinde de bu kriz devam eder,çözümleninceye kadar problem yaratır

Gelişim Evreleri


1Evre: GÜVENE KARŞI GÜVENSİZLİK

Bu dönem,doğumdan bir yaşına kadar sürerBu dönemde bebekler, çevresindeki dünyaya güvenip güvenemeyeceklerine ilişkin temel duygular edinirlerYaşamın ilk yılında çocuğun ihtiyaçlarının doyurulması,büyük ölçüde anne yada onun yerine geçen yetişkine bağlıdırBir başka deyişle,anne yada onun yerine geçen yetişkinle kurulan ilişkinin niteliği temel güven duygusunun ve toplumsallaşmanın özünü oluşturmaktadırÇocukta,iyimserlik ve mutlu olmanın temelleri atılır


2Evre: BAĞIMSIZLIĞA KARŞI UTANMA VE ŞÜPHECİLİK

Bu dönem on ikinci aydan üç yaşına kadar sürerBu dönemde çocukların çoğu yürümekte, başkalarıyla iletişim kurabilecek kadar konuşmaktadırÇocuklar artık tümüyle başkalarına bağılı kalmak istemezlerÖnceki dönemde temel güven duygusunu kazanmış çocuk, öz saygısını yitirmeksizin kendi kontrolünü kazanabilmesi için,özgürlüğü hissetmesi gerekmektedirKendi kendine yemek yeme,eşyalarını toplama,giyinme ve soyunma,giysisini seçme,karşılaştığı bazı problemleri çözme çabalarında teşvik edilmelidirBöylece çocukta bağımsızlık duygusunu temelleri atılırKendi kendini kontrol etme ve saygının özü bu dönemde oluşur


3Evre: GİRİŞKENLİĞE KARŞI SUÇLULUK DUYMA

Girişkenliğe karşı suçluluk duyma,üç yaşından altı yaşına kadar olan dönemdirÇocuğun motor ve dil gelişimi,onun fiziksel ve sosyal çevresini daha fazla araştırmasına,daha atılgan olmasına olanak verirGerek anne-baba gerekse okul öncesi eğitim kurumlarındaki öğretmenler çocuğun koşmasına,atlamasına,oynamasına izin verilmelidir ki çocukta girişkenlik duygusu gelişebilsinDoğal merakından dolayı çok sık azarlanan ve engellenen çocukta,suçluluk duygusu gelişmektedir

4Evre: BAŞARIYA KARŞILIK AŞAĞILIK DUYGUSU

Bu dönem altı yaşından on iki yaşına kadar sürerErikson’a göre birey kişilik gelişim dönemlerinden ilkinde “bana ne verildiyse ben oyum” ikincisinde “ne yaparsam oyum” üçüncüsünde “hayal ettiğim şeyi olacak kişiyim” dördüncüsünde “ne öğrenirsem oyum” inancına sahiptirBu dönemde çocuk okula gittiği için sosyal dünyasında büyük bir genişleme meydana gelir Arkadaşlar ve öğretmenin çocuk üstündeki etkisi artarken ana-babanın etkisi giderek azalmıştırÇocuklar bu dönemde,yetişkinlerin kullandıkları aletleri kullanmaya çalışırlar;bir şey üretmeye çaba gösterirlerÇocukların çabaları desteklendiğinde,çalışma ve başarılı olma davranışları gelişirAksi taktirde sürekli olarak yaptıklarında eleştirilen bir desteklenmeyen,beğenilmeyen çocuklar,yaptıklarının değersizliğine inanarak aşağılık duygusu geliştirebilirler

5Evre: KİMLİK KAZANMAYA KARŞI ROL KARMAŞASI

Bu dönem 12-18 yaşları kapsarErgen bu dönemde kimlik arayışı içindedirHızlı fiziksel ve fizyolojik değişimiyle baş etmeye çalışırken bir yandan da gelecekteki eğitimi,kariyeri hakkında yeni kararlar verme durumundadırErgenin üstünde akran gruplarının büyük bir etkisi vardırErikson’a göre ergen bu dönemde başarılı bir şekilde kimlik kazanma sorununu çözerse kendine güvenen,kendinden emin bir kişi olarak yaşamını sürdürürBu dönemde “Ben kimim?” sorusu çok önemli hale gelirErgen,bu soruyu cevaplarken, ana-babasından çok,akran gruplarından etkilenirErgenlik dönemi değişme zamanıdır


Ergenin bu dönemde cevaplaması gereken birçok soru vardırBunlardan bazıları, “Çocuk mu yoksa yetişkin miyim?”, “Bir gün baba yada anne olacak mıyım?”, “Başarılı mı yoksa başarısız mı olacağım?” Ergenin sağlıklı bir kimlik kazanmasında çevresinde model alabileceği yetişkinlerin bulunması önem taşımaktadır


Erikson’a göre bu dönemde ergen,başarılı bir şekilde kimlik kazanma sorununu çözerse,kendine güvenen,kendinden emin bir kişi olarak yaşamını sürdürebilir ve başarılı olur

6Evre: DOSTLUK KAZANMAYA KARŞI YALNIZ KALMA

Yaklaşık olarak 18-26 yaşlarını kapsarErgenlik döneminde kimliğini bulan kişi bu dönemde artık başkalarıyla yakınlıklar,dostluklar kurabilirKarşı cinsle arkadaşlıkta,sevgi ağırlık taşırGencin yaşamında evlilik ve iş kariyeri önemli hale gelirErgenlik döneminde dostluklar sağlam temeller üzerine kurulurGencin yaşamında evlilik konuları ve evlenme önemli bir yer tutarBu dönemdeki krizi sağlıklı olarak atlatan kişi güvenli bir şekilde sevgiyi verme ve alma gücüne sahip olurAksi durumda,başkalarıyla dostluk ilişkisi kurmada güçlük çeken genç,birey için istenmeyen ve salıksız olan psikolojik bir yalnızlığa itilebilirGenç yetişkinin bu dönemdeki krizi,öğretmenlerine ve çevresindeki tüm kişilere karşılıklı sorumluluklar düşmektedir


İnsana sevgi ve saygıyı esas alan bir toplum yapısında,bu çatışmaların başarılı bir şekilde çözümlenebileceği gözlemlenmektedir

7Evre: ÜRETKENLİĞE KARŞI DURAKLAMA

Bu dönem orta yetişkinlik yıllarını kapsarBirey için çocukları yoluyla neslini devam ettirmek önemli olduğu gibi evi dışında da gelecek nesillerin yetişmesine rehberlik ederek üretken olabilirÜretken olmadığında da bir işe yaramama duygusuna kapılıp durgunluk içine girebilirBu döneme olumlu atlatabilmesi için bireyin evini,işini paylaştığı kişilere önemli sorumluluklar düşmektedirYetişkin bu dönemde üretken,verimli ve yaratıcıdırKişi evi dışında da topluma yararlı işler yapabildiği,kendinden sonraki kuşaklara rehberlik edebildiği sürece üretkendirAksi durumda bir işe yaramama duygusuna kapılabilir ve durgunluk dönemine girebilirEtrafa karşı kayıtsız tavırlar geliştirirlerSahte,köksüz ilişkiler kurar,kendi doyumunu ve çıkarını öncelikle gözetirlerAyrıca hep yerinde saydığını düşünerek mutsuz olabilirler


Bu dönemdeki krizi,bireyin olumlu bir şekilde atlatmasında;evini,işini paylaştığı kişilere yani çevresinde yoğun etkileşimde bulunduğu bireylere önemli roller düşmektedir

8Evre: BENLİK BÜTÜNLÜĞÜNE KARŞI UMUTSUZLUK

İleriki yetişkinlikteki yılları kapsarBu dönemde birey ya önceki yedi dönemin olumlu birikimi sonucu benliğini tam olarak bulmuş,mutlu, güvenli, sevilen,aranan bir kişi yada önceki dönemlerde çatışmaları sağlıklı olarak geçirmeme sonucu umutsuzluklar içinde hırçın aksi bir insan görünümündedir

Sonuç olarak,insanın kişiliğinin şekillenmesinde ve gelişiminde başlangıçta anne ya da onun yerine geçen yetişkinden başlayarak daha sonra aile,okul,şehir ve dünyadaki diğer insanlar önemli rol oynamaktadırO halde mutlu insanlardan oluşan mutlu bir toplum meydana getirmek istiyorsak,bireyin her dönemdeki temel ihtiyaçlarını en iyi şekilde doyurmasını sağlamak çatışmalarını çözümlemesine yardım etmek üzere çaba harcamamız gerekmektedir